„Romantyzm pomorski – Philipp Otto Runge i Caspar David Friedrich jako most między przeszłością a współczesnością”
Miejsce: Akademia Sztuki w Szczecinie, Pałac pod Globusem, pl. Orła Białego, sala kameralna
Data: 5 grudnia 2025 r.
Godzina rozpoczęcia debaty: 13.15
Wykład poprzedzający debatę: godz. 12.00 – Geerd Maciejewski
Romantyzm pomorski – debata w Akademii Sztuki w Szczecinie
Cel i charakter debaty
W dniu 5 grudnia 2025 roku w Akademii Sztuki w Szczecinie odbyła się debata poświęcona dziedzictwu romantyzmu pomorskiego oraz możliwości wykorzystania twórczości Philippa Otto Rungego i Caspara Davida Friedricha jako współczesnego narzędzia budowania dialogu kulturowego i współpracy transgranicznej.
Debata została zorganizowana w ramach działań związanych z rozwijaniem idei „Wolgast-Szczecin – mosty kultury” oraz budowaniem trwałej, rozpoznawalnej marki współpracy kulturalnej w przestrzeni Euroregionu Pomerania.
Punktem wyjścia do rozmowy było przekonanie, że Pomorze nie powinno być postrzegane wyłącznie jako obszar współczesnych granic administracyjnych i państwowych. Jest to przede wszystkim wspólna przestrzeń historyczna, krajobrazowa i kulturowa, która przez stulecia kształtowała ludzi, artystów, idee i dzieła o znaczeniu wykraczającym daleko poza lokalny wymiar.
Szczególne miejsce w debacie zajęli dwaj wybitni artyści związani z Pomorzem – Philipp Otto Runge, urodzony w Wolgaście, oraz Caspar David Friedrich, pochodzący z Greifswaldu. Ich twórczość stała się punktem odniesienia do rozmowy o współczesnym znaczeniu romantyzmu oraz o możliwościach jego ponownego odczytania w XXI wieku.
Romantyzm jako wspólne dziedzictwo Pomorza
Uczestnicy debaty zwrócili uwagę, że zarówno Runge, jak i Friedrich wyrastali z tego samego pomorskiego krajobrazu – przestrzeni morza, wysp, lasów, pól, nieba i światła. Krajobraz ten nie był dla nich jedynie tłem przedstawianych scen, lecz stawał się nośnikiem znaczeń duchowych, filozoficznych i egzystencjalnych.
W tym kontekście twórczość obu artystów może być traktowana jako wyjątkowy język, który nie wymaga granic narodowych. Obrazy, symbole, światło, kolor i relacja człowieka z naturą stają się przestrzenią porozumienia, w której możliwe jest spotkanie ludzi o różnym języku, doświadczeniu i historii.
Podkreślono, że szczególnie interesujący pozostaje fenomen Philippa Otto Rungego – artysty, którego twórczość łączyła zainteresowanie naturą, człowiekiem, rodziną, kolorem i duchowością. W dyskusji pojawiło się pytanie, czy Runge mógłby stać się trwałym symbolem romantyzmu pomorskiego i jedną z najważniejszych postaci budujących współczesną tożsamość kulturową regionu.
Głos dr. Tomasza Ślepowrońskiego
Szczególnie istotnym elementem debaty był głos dr. Tomasza Ślepowrońskiego, historyka zajmującego się dziejami pogranicza oraz relacjami polsko-niemieckimi.
Dr Ślepowroński wskazał, że pomorscy romantycy – przede wszystkim Philipp Otto Runge i Caspar David Friedrich – mogą być traktowani jako emblematyczne postacie regionu. Ich związki z pomorskim krajobrazem oraz uniwersalny charakter ich sztuki sprawiają, że ich twórczość może przemawiać po obu stronach współczesnej granicy.
W jego ocenie szczególnie ważna jest możliwość ponownego odczytania dziedzictwa romantyków i jego transpozycji na język współczesnej sztuki. To właśnie współcześni artyści mogą stać się swoistymi tłumaczami dawnego dziedzictwa, nadając mu nowe znaczenia i pozwalając kolejnym pokoleniom spojrzeć na nie z innej perspektywy.
Dr Ślepowroński zwrócił również uwagę na specyfikę historii jako dziedziny nauki. Historia pozostaje silnie osadzona w określonych kontekstach narodowych i cywilizacyjnych. Sztuki plastyczne dysponują natomiast językiem, który może być bardziej uniwersalny i łatwiej przekraczać granice.
Jednocześnie – jak podkreślił – regionalny wymiar historii Pomorza może być niezwykle ważnym narzędziem poznawania wspólnej przeszłości. Pomorze przez wieki było przestrzenią przecinaną zmieniającymi się granicami państwowymi. Współczesne zainteresowanie jego historią może zatem prowadzić nie do podkreślania podziałów, lecz do odkrywania wspólnej przestrzeni historycznej.
Ważnym pytaniem pozostawionym przez dr. Ślepowrońskiego było to, na ile współcześni Pomorzanie są gotowi uznać historię swojego sąsiada za własny przedmiot zainteresowania, poznania i refleksji.
Pytanie to zostało uznane za jedno z kluczowych dla dalszego rozwoju współpracy polsko-niemieckiej. Poznanie historii sąsiada nie oznacza bowiem rezygnacji z własnej tożsamości. Może natomiast prowadzić do jej pogłębienia poprzez świadomość, że region, w którym żyjemy, posiada historię znacznie bardziej złożoną niż współczesny przebieg granicy.
Sztuka jako uniwersalny język dialogu
W trakcie debaty wielokrotnie powracała myśl, że sztuka może być jednym z najskuteczniejszych narzędzi współpracy transgranicznej. Twórczość Rungego i Friedricha została potraktowana jako przykład kultury, która może funkcjonować ponad podziałami politycznymi. Jednocześnie uczestnicy wskazali na potrzebę tworzenia współczesnych odpowiedzi na dziedzictwo romantyzmu.
Współcześni artyści mogą podejmować dialog z romantykami poprzez malarstwo, fotografię, film, instalację, działania performatywne, edukację artystyczną oraz projekty społeczne. W ten sposób możliwe jest stworzenie nowej formuły „romantyzmu europejskiego”, rozumianego nie jako powrót do przeszłości, lecz jako współczesna refleksja nad człowiekiem, naturą, duchowością, wspólnotą i miejscem jednostki w świecie.
Uczestnicy debaty
- Magdalena Sambor-Reichardt (Gorkow) – działaczka pogranicza, zaangażowana w inicjatywy polsko-niemieckiego pojednania i rozwijanie współpracy kulturalnej.
- dr Sylwia Godowska – artystka, malarka i nauczyciel akademicki Akademii Sztuki w Szczecinie, podejmująca w swojej twórczości tematykę portretu rodzinnego, historycznego i społecznego.
- Geerd Maciejewski – fotograf związany ze środowiskiem artystycznym Pomorza i Greifswaldu, dokumentujący wydarzenia muzyczne i kulturalne regionu. Przed debatą wygłosił wykład poświęcony romantycznemu wymiarowi muzyki i fotografii.
- dr Tomasz Ślepowroński – historyk Uniwersytetu Szczecińskiego, specjalista w zakresie historii pogranicza i relacji polsko-niemieckich.
- Nina Yagami (Gorkow) – zaangażowana w lokalne inicjatywy społeczne i kulturalne oraz działania na rzecz polsko-niemieckiego dialogu.
Prowadzenie debaty | Moderation der Debatte
Magdalena Sambor-Reichardt (Gorkow)
Rozmawiają | Im Gespräch
dr | Dr. Sylwia Godowska (Szczecin), Geerd Maciejewski (Loitz), dr | Dr. Tomasz Ślepowroński (Szczecin), Nina Yagami (Gorkow)
Miejsce debaty | Ort der Debatte
Akademia Sztuki, Pałac pod Globusem, pl. Orła Białego, Szczecin
Szczecin, 5.12.2025 (piątek)
Gorkow, Wolgast, Szczecin – lokalność jako fundament współpracy
Ważnym elementem rozmowy było wskazanie na rolę mniejszych miejscowości i lokalnych środowisk w budowaniu współpracy europejskiej. W dyskusji pojawiły się takie miejscowości jak Wolgast, Gorkow, Prenzlau, Angermünde, Eberswalde, Gryfino, Świnoujście i Stargard, a także Szczecin jako największy ośrodek regionu. Gości przywitał Andrzej Łazowski prezes Stowarzyszenia Czas Przestrzeń Tożsamość wymieniający działania dotychczasowe w organizacji CPT.
Uczestnicy zgodzili się, że trwała współpraca nie może być budowana wyłącznie pomiędzy dużymi instytucjami. Jej fundamentem są również lokalni artyści, społecznicy, historycy, nauczyciele, animatorzy kultury i mieszkańcy. To właśnie lokalne środowiska mogą tworzyć sieć relacji, która w przyszłości stanie się jednym z najważniejszych elementów wspólnej przestrzeni kulturowej Euroregionu Pomerania.
Drzewa pamięci Philippa Otto Rungego
W debacie odwołano się również do symbolicznego znaczenia działań podejmowanych w Wolgaście, w tym posadzenia „drzew pamięci” dedykowanych rodzicom Philippa Otto Rungego, które posadzono podczas akcji Wolgast-Szczecin – mosty kultury. Gest ten został wskazany jako przykład współczesnego sposobu budowania pamięci regionalnej.
Drzewo – podobnie jak romantyczny krajobraz – może symbolizować zakorzenienie, pamięć, ciągłość i rozwój. W tym znaczeniu działania upamiętniające Rungego mogą stać się naturalnym punktem wyjścia do tworzenia polsko-niemieckich projektów edukacyjnych, artystycznych i społecznych.
Najważniejsze pytania wynikające z debaty
- Czy Philipp Otto Runge może stać się trwałą marką romantyzmu Pomorza?
- Jak współczesna sztuka może reinterpretować dziedzictwo romantyzmu?
- Jak wykorzystać twórczość Rungego i Friedricha do budowania relacji pomiędzy Polakami i Niemcami?
- Jak stworzyć wspólną przestrzeń edukacyjną dla młodego pokolenia?
- Jak zachęcać mieszkańców Pomorza do poznawania historii sąsiedniego kraju?
- Jak rozwijać sieć współpracy pomiędzy mniejszymi miejscowościami i dużymi ośrodkami miejskimi?
- Jak tworzyć projekty, które nie będą jednorazowymi wydarzeniami, lecz staną się elementem trwałej polityki kulturalnej regionu?
- Jak pobudzić współczesny „romantyzm europejski”, oparty na szacunku do człowieka, przyrody, kultury i wspólnego dziedzictwa?
Wnioski końcowe
Debata w Akademii Sztuki w Szczecinie stanowiła ważny element rozwijania idei „Mostów Kultury Wolgast-Szczecin”. Spotkanie pokazało, że współpraca transgraniczna może wykraczać poza tradycyjnie rozumiane wydarzenia kulturalne. Może obejmować badania historyczne, sztukę współczesną, edukację, fotografię, działania społeczne, ochronę dziedzictwa oraz tworzenie nowych narracji o regionie.
Szczególnie istotne było połączenie perspektywy artystycznej i historycznej. Dzięki temu dziedzictwo Pomorza zostało potraktowane nie jako zamknięty rozdział przeszłości, ale jako materiał do tworzenia nowych relacji i nowych form współpracy.
Debata potwierdziła, że Philipp Otto Runge i Caspar David Friedrich mogą stanowić niezwykle silny punkt odniesienia dla budowania współczesnej, ponadgranicznej tożsamości kulturowej Pomorza. Ich twórczość wyrastała z krajobrazu, który dziś znajduje się po obu stronach granicy. Ich sztuka przekraczała granice języka, polityki i narodowości. Właśnie dlatego może być dzisiaj wykorzystana jako jeden z fundamentów współpracy europejskiej.
Szczególnie ważny okazał się głos dr. Tomasza Ślepowrońskiego, który przypomniał, że poznawanie wspólnej historii nie powinno oznaczać jedynie poznawania własnej przeszłości. Równie ważne jest zainteresowanie historią sąsiada i dostrzeżenie, że Pomorze przez wieki stanowiło wspólną przestrzeń, mimo zmieniających się granic państwowych.
Debata stworzyła podstawę do dalszych działań, których celem powinno być rozwijanie sieci współpracy pomiędzy Szczecinem, Wolgastem, Greifswaldem oraz innymi ośrodkami Euroregionu Pomerania. Współczesne „Mosty Kultury” mogą zatem powstawać nie tylko poprzez wydarzenia artystyczne, lecz również poprzez wspólne poznawanie historii, współczesną interpretację dziedzictwa i budowanie relacji pomiędzy ludźmi.
Najważniejszym rezultatem spotkania było potwierdzenie, że wspólna przestrzeń kulturowa Pomorza już istnieje – naszym zadaniem jest ją dostrzec, nazwać i rozwijać.
Debata w Akademii Sztuki w Szczecinie stała się jednym z kroków w tym kierunku.
Organizatorzy i podziękowania
- Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość | Verein Czas Przestrzeń Tożsamość
- Miasto Wolgast | Stadt Wolgast
- Grenzland e.V
Twórcy projektu | Autoren des Projekts
Martin Schröter – burmistrz miasta Wolgast | Bürgermeister von Wolgast
Andrzej Łazowski – prezes Stowarzyszenia Czas Przestrzeń Tożsamość, Ambasador miasta Szczecina | Vorstand des Vereins Czas Przestrzeń Tożsamość, Botschafter der Stadt Szczecin
Szczególne podziękowania | Der besondere Dank geht an
Stanisław Kokolus, Eryk Krasucki, Irena Obstawska, Kristin Wolf
w ramach akcji projektowej | im Rahmen der Projektaktion
Wolgast-Szczecin – mosty kultury. Wydarzenia kulturalne jako narzędzie do budowania wspólnej płaszczyzny porozumienia i współpracy polsko-niemieckiej.
Wolgast-Szczecin – Brücken der Kultur. Kulturveranstaltungen als Instrument zum Aufbau einer gemeinsamen Plattform für die deutsch-polnische Verständigung und Zusammenarbeit
- Beneficjent: Stowarzyszenie Czas Przestrzeń Tożsamość, Szczecin
- Partnerzy: miasto Wolgast, Grenzland e. V.
- Okres realizacji projektu: 24.10.2025 do 31.01.2026
- Kwota ryczałtowa: 34030,00 euro
- Dofinansowanie EFRR: 27224,00 euro
- Udział własny: 3403 euro
- Budżetu państwa: 3403 euro
Wydarzenie organizowane jest w ramach projektu „Wolgast-Szczecin – mosty kultury. Wydarzenia kulturalne jako narzędzie do budowania wspólnej płaszczyzny porozumienia i współpracy polsko-niemieckiej” dofinansowanego z Funduszu Małych Projektów Interreg VI A oraz budżetu państwa.
Die Veranstaltung wird im Rahmen des Projekts „Wolgast-Szczecin – Brücken der Kultur. Kulturveranstaltungen als Instrument zum Aufbau einer gemeinsamen Plattform für die deutsch-polnische Verständigung und Zusammenarbeit” organisiert, das aus dem Kleinprojektefonds Interreg VI A und dem Staatshaushalt kofinanziert wird.
